افسردگی

افسردگی

حس افسردگی حس شایعی است که شاید کمتر کسی آن را در دوران زندگی خود تجربه نکرده باشد. فراز و نشیبهای ناگریز زندگی گاهی تاثیرات قدرت مندی بر احساسات آدمی وارد میکند. اما جالب است بدانیم که این احساس را میتوان از جنبه مثبت نگریست چرا که حس افسردگی و درماندگی گاهی همانند تلنگری انسان را از خواب غفلت بیدار کرده و انگیزه ای برای ریشه یابی و رفع مشکل میگردد. این دیدگاه در افراد مثبت اندیش و پرانرژی بیشتر روی میدهد حتی گاهی بدون آنکه خود بدانند از یک ناکامی یا ناامیدی فرصتی برای رسیدن به موفقیت میسازند.

اما زمانی که این احساس تداوم یابد و فرد غرق در امواج پرتلاطم ناامیدی و درماندگی گردد و تلاشی برای رهایی یات درخواست کمک نداشته باشد احساس افسردگی گذرا تبدیل به اختلال افسردگی خواهد شد. در این حالت سایه احساسات ناخوشایند و غمگینی در امور روزمره گسترده شده و اکثر اوقات فرد را دربرمیگیرد. در این زمان اقدامات درمانی ضرورت پیدا میکند.

عوامل موثر درایجاد این بیماری بطور کلی به دو دسته عوامل جسمانی و عوامل روانی تقسیم می شوند. بهمین دلیل معمولا در اولین قدم مراجعه اختلالات جسمانی بیمار از قبیل کم خونی، اختلالات هورمونی، اختلالات کبدی و … بررسی میشوند. این بیماری خود را با علایمی مانند:احساس غم،تحریک پذیری،از دست دادن علاقه و لذت،اختلالات خواب ،خستگی و کاهش انرژی،تغییرات اشتها، بی قراری ،کندی در تفکر ، صحبت کردن وحرکات، احساس پوچی،اختلال تفکر و تمرکز و تصمیم گیری و مشکلات فیزیکی غیر قابل توجیه اختلالات اشتها،اختلالات خواب و… نشان می دهد

در طب رایج  درمانهای دارویی، درمانهای روانشناختی ،گاهی ترکیبی از این دو و در موارد  مقاومت درمانی استفاده از شوک الکتریکی انجام میشود.

اگر چه داروهای فوق در درمان موثرند ولی عوارضی  از قبیل اختلال عملکرد جنسی،اختلالات گوارشی، اختلالات خواب،اضطراب، سرگیجه تهوع و…که بسته به گروه دارویی متفاوت است ،سبب پذیرش کمتر بیماران و نارضایتی و نیز تاخیر در بهبودی میشود.

افسردگی از دیدگاه طب سنتی ایران اسباب، علامت و درمان  ویژه ی خود را دارد. معمولا در اولین قدم مراجعه بیمار ارزیابی کامل جسمانی توسط معاینه شرح حال و در صورت نیاز آزمایشات مرتبط انجام میشود. در اکثر موارد علت این بیماری نوعی اختلال مزاجی بنام اختلال سوداوی است. در این بیماران علاوه بر افسردگی و خلق گرفته علایمی از قبیل فکر و خیال زیاد (ترافیک ذهنی) و بخصوص افکار منفی، کاهش تمرکز ، وسواس فکری و عملی ایجاد شود. عوامل متعدد جسمانی و روانی در اختلال سوداوی موثر هستند.

گاهی این اختلال فقط منحصر به مغز و سیستم عصبی است اما در بیشتر موارد این اختلال گسترده شده و سایر اعضای بدن را هم درگیر میکند. درمان این بیماری با توجه به وضعیت زمینه ای، سن، جنس، شغل و مزاج بیمار و نیز وسعت اختلال مزاجی بیان شده متفاوت است.

اساس درمان در طب سنتی اصلاح مزاج و تقویت آن است؛ برای رسیدن به این هدف کنترل سبک زندگی بخصوص در حیطه تغذیه و خواب و بیداری اهمیت ویژه ای دارد. درمانهایی ساده و مرکب گیاهی و اقداماتی از قبیل ماساژ، بادکش، حجامت، فصد و زالو درمانی با توجه به ویژگیهای فردی مورد استفاده قرار میگیرند.

نکته بسیار مهم و قابل توجه در درمان افسردگی دقت به مصرف همزمان داروهای شیمیایی و گیاهی است.

چنانچه بیمار درحال مصرف داروی شیمیایی است بهیچ عنوان مصرف آن نباید بطور ناگهانی قطع شود و چنانچه تمایل به مصرف داروهای گیاهی دارد لازم است طبق نظر پزشک مربوطه این کار را انجام دهد. در بسیاری از موارد پزشک تصمیم میگیرد همزمان با داروی شیمیایی و بدون قطع کردن آن برنامه ریزی مناسبی برای اصلاح مزاج  ارائه دهد. در تمام مراحل درمان همواره بهترین شیوه انتخاب میگردد. گاهی لازم است این شیوه تلفیقی در درمان بیمار چند هفته تا چند ماه ادامه یابد تا امکان قطع علمی داروی شیمیایی  فراهم شده و درمان سنتی جایگزین گردد. توجه به این نکته مهم است که درمان کامل و موفقیت آمیز درمانی است که پس از قطع هر نوع دارو اعم از شیمیایی یا گیاهی سلامتی کامل برقرار بماند.

طبقه بندی بیماری‌های روانی:

1. اختلالات خلقی: به نوعی از اختلالات روانی اطلاق می‌شود که با تجربه افسردگی یا شیدایی یا هر دوتعریف می‌شود.  اختلالات خلقی شامل دو رده اصلی افسردگی تک‌قطبی و اختلال دوقطبی هستند.

2. اختلالات اضطرابی

3. اختلالات روانپریشی (سایکوز )

یک وضعیت روانی غیرطبیعی‌ای است که بیانگر از دست رفتن توانایی تشخیص واقعیت از خیال است و اصلی‌ترین ویژگی آن قطع ارتباط مغز با دنیای واقعیات است. در این حالت بیمار دچار علایمی مانند توهم یا هذیان می شود. هذیان بیان غیرعمد درک نادرست از واقعیات و توهم دیدن یا شنیدن غیرعمد چیزی که اساساً نبوده و نیست میباشد.

علایم و نشانه‌ها

علایم اصلی که در جنون دیده می‌شود عبارتند از: هذیان، توهم، فقدان بینش، اختلال قضاوت، رفتار آشفته، گفتار آشفته

درمان بسته به علت جنون متفاوت است. در اکثر موارد بستری شدن لازم است. معمولا درمان شامل داروهای ضدجنون و مشاوره است.

سیر بهبودی و پاسخ به درمان به عواملی چون سن شروع، طول مدت بیماری درمان نشده، علایم همراه، جنسیت، تاهل و حمایت های اجتماعی بستگی دارد.

در صورت عدم درمان مناسب و کافی کاهش عملکرد شغلی، تحصیلی و اجتماعی روی داده و چنانچه درمان صورت نگیرد احتمال این عوارض بسیار بیشتر است. در وضعیت حاد احتمال آسیب زدن به خود و دیگران وجود دارد.

  • اختلالات شبه جسمی
  • اختلالات ناشی از مصرف مواد
  • اختلالات خوردن
  • اختلالات خواب

اختلالات خواب بر اساس طبقه بندی بین المللی به شش دسته اصلی تقسیم می شود که عبارتند از:

بی خوابی یا اینسومنیا

اختلالات ریتم چرخه خواب و بیداری

پرخوابی یا هایپرسومنیا

خواب پریشی یا پاراسومنیا

اختلالات حرکتی مرتبط با خواب

اختلالات تنفسی مرتبط با خواب

  • اختلالات شخصیت
  • اختلالات انطباقی انطباقی
  • اختلالات روان تنی یا سوماتوفرم ( Somatoform disorder)، در این اختلالات بیمار با علائم جسمی به پزشک مراجعه می‌کند در حالی که در معاینه و آزمایشات اختلالی مشاهده نمی‌شود.
  • کنترل تکانه
  • اختلالات جنسی
  • اختلالات شناختی شامل دلیریوم و اختلال عصبی شناختی ماژور و مینور که قبلاً با عنوان زوال عقل یا دمانس شناخته می‌شد است.

برای تشخیص این حالت مراجعه به پزشک و بررسی بیمار با استفاده از تست های مخصوص (بعنوان نمونه افسردگی بک) اهمیت دارد.

تست افسردگی بک شامل 21 سوال است و هر سوال چهار گزینه دارد. ابتدا چهار گزینه هر سوال را با دقت بخوانید و هر گزینه ای که احساس شما را در هفته گذشته بهتر بیان می کند، انتخاب کنید. برای هر سوال فقط یک گزینه را انتخاب نمایید.

شیوه انجام تست افسردگی بک

پس از خواندن همه پرسش ها اعدادی که علامت زده اید را جمع کنید. عدد حاصل- عددی بین 0 تا 63 خواهد بود- نمره شما در آزمون افسردگی است. پس از تعیین نمره خود به جدولی که در انتهای سوالات آورده شده منِ غیرمنطقی ه و به کمک آن میزان افسردگی خودتان را تعیین کنید.

از این پرسشنامه می توانید به عنوان مقیاس بهبودی خودتان استفاده نمایید. برای این منظور در طول مطالعه کتاب، هر هفته یک بار این پرسشنامه را تکمیل و نتیجه را با نمره هفته قبل خود مقایسه کرده تا از روند بهبودی خودتان آگاهی پیدا کنید.

اجرای تست افسردگی بک

سوال 1                            

3من آنقدر غمگین و بدبختم که دیگر تحملش را ندارم
2من همیشه غمگین  یا گرفته ام و نمی توانم خود را از این وضع خلا ص کنم
1من احساس غمگینی می کنم
0من احساس غمگینی نمی کنم

سوال 2

3احساس می کنم که هیچ امیدی به آینده ندارم
2احساس می کنم که امیدی به آینده ندارم و اوضاع بهتر نخواهد شد
1نسبت به آینده احساس نا امیدی می کنم
0نسبت به آینده ناامیدی و دلسردی خاصی ندارم

سوال 3

3احساس می کنم که یک فرد کاملا شکست خورده در همه امور هستم
2احساس می کنم که خیلی در زندگی شکست خورده ام
1 من احساس می کنم که بیش از یک شخص متوسط در زندگی با شکست مواجه شده ام
0من خود را مثل یک شخص شکست خورده نمی دانم

سوال 4

3از همه چیز ناراضی و دلزده ام
2این روزها هیچ احساس رضایتی ندارم
1دیگر مثل گذشته از اوضاع لذت نمی برم
0حالا هم مثل گذشته از زندگی رضایت دارم

سوال 5

3همیشه احساس گناه می کنم
2بیشتر اوقات احساس گناه می کنم
1گاهی اوقات احساس گناه می کنم
0نسبت به مساله خاصی احساس گناه نمی کنم

سوال 6

3احساس می کنم دارم مجازات می شوم
2انتظار دارم  که مجازات شوم
1احساس می کنم ممکن است مجازات شوم
0احساس نمی کنم که مورد مجازات قرار گیرم

 سوال 7

3از خودم خیلی متنفرم
2از خودم بدم می آید
1از خودم مایوسم
0از خودم مایوس نیستم

 سوال 8

3هر اتفاق بدی که روی بدهد خودم را مقصر می دانم
2همیشه خودم را به خاطر اشتباهاتم سرزنش می کنم
1به خاطر ضعفها و اشتباهاتم خود را مورد انتقاد می دانم
0احساس نمی کنم که از دیگران بدتر باشم

 سوال 9

3اگر فرصتی به دست آورم، خودم را می کشم
2دوست دارم خودم را بکشم
1در فکر خودکشی هستم ولی آن را عملی نمی کنم
0اصلا در فکر خودکشی نیستم

 سوال 10

3در گذشته می توانستم به راحتی گریه کنم، اما حالا حتی اگر بخواهم نمی توانم گریه کنم
2این روزها زیاد گریه می کنم
1این روزها بیشتر از گذشته گریه می کنم
0من بیش از حد معمول گریه نمی کنم

 سوال 11

3در همه مواقع عصبانی و ناراحت هستم
2من بیشتر از مواقع عصبانی هستم
1بیش از گذشته زود رنج و برانگیخته شده ام
0در حال حاضر بیش از گذشته برانگیخته و عصبی نیستم

سوال 12

3دیگر هیچ علاقه ای به دیگران ندارم
2بیشتر علاقه ای را که به دیگران داشتم، از دست داده ام
1نسبت به گذشته کمتر به دیگران علاقه مندم
0علاقه ام را نسبت به دیگران از دست نداده ام

 سوال 13

3دیگر به هیچ وجه نمی توانم تصمیم بگیرم
2نسبت به گذشته با دشواری بیشتری تصمیم می گیرم
1در حال حاضر بیشتر از گذشته تصمیم گرفتن را به تعویق می اندازم
0حالا هم مثل گذشته می توانم تصمیم گیری کنم

سوال 14

3من معتقدم که زشت به نظر می رسم
2فکر می کنم که اصلا ظاهر جذابی ندارم
1از این که پیر یا غیر جذاب به نظر می رسم نگرانم
0احساس نمی کنم که بدتر از گذشته به نظر برسم

 سوال 15

3اصلا قادر به انجام کاری نیستم
2برای این که کاری را انجام بدهم، باید به خودم فشار زیادی بیاورم
1برای این که کاری را شروع کنم، بیشتر از گذشته نیاز به تلاش دارم
0می توانم به خوبی گذشته فعالیت کنم

 سوال 16

3چندین ساعت زودتر از وقت معمول از خواب بیدار می شوم و نمی توانم مجددا بخوابم
2یکی دو ساعت زودتر از وقت معمول بیدار می شوم و به سختی می توانم دوباره به خواب بروم
1نمی توانم به خوبی گذسته بخوابم
0همانند گذشته می توانم بخوابم

 سوال 17

3من خسته تر از آن هستم که بتوانم کاری انجام دهم و معمولا کاری انجام نمی دهم
2تقریبا از انجام هر کاری خسته می شوم
1زودتر از گذشته خسته می شوم
0بیش از حد معمول خسته نمی شوم

 سوال 18

3علاقه ام را به امور جنسی به طور کامل از دست داده ام
2در حال حاضر علاقه ام به امور جنسی خیلی کمتر از گذشته است
1در حال حاضر کمتر از گذشته به امور جنسی علاقه دارم
0تمایلات جنسی من بدتر از حد معمول نیست

 سوال 19

3من به قدری در مورد دردهای جسمانی خود نگرانم که نمی توانم به هیچ چیز دیگر فکر کنم
2درباره  مسایل جسمانی مانند درد و ناراحتی خود نگرانم و به سختی می توانم به چیز دیگری فکر کنم
1درباره دردهای جسمانی، سوء هاضمه و یا یبوست خود نگرانم
0درباره سلامتی خود نگرانی چندانی ندارم

 سوال 20

3دیگر اصلا اشتها ندارم
2اشتهایم خیلی کم شده است
1اشتهایم به خوبی گذشته نیست
0اشتهای من مانند گذشته در حد معمول است

 سوال 21

3وزنم بیش از 5/7 کیلو کم شده است
2وزنم بیش از 5 کیلو کم شده است
1وزنم بیش از 5/2 کیلو کم شده است
0اخیرا وزنم کاهش چندانی نداشته است

پس از آن که نمره خود را به دست آوردید، به جدول زیر مراجعه کرده و مشخص کنید که نمره شما در کدام سطر جدول قرار می گیرد و با توجه به آن میزان افسردگی خود را تعیین نمایید (مثلا اگر نمره شما در پرسشنامه10 شده باشد، بنابراین به افسردگی خفیف مبتلا هستید).

جدول تعیین درجه افسردگی بر اساس نمره  به دست آمده در آزمون افسردگی بک

درجه افسردگینمره
عدم افسردگی9-0
افسردگی خفیف20-10
افسردگی متوسط31-21
افسردگی شدید40-31
افسردگی  بسیار شدید63-41

روش های درمانی متفاوتی برای درمان افسردگی وجود دارد. در صورتی که شدت افسردگی شما در تست افسردگی بک شدید و بسیار شدید بود بهتر است از روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید. اما در صورتی که شدت افسردگی شما خفیف تا متوسط بود می توانید با انجام راه کارهای معرفی شده در مقاله روش های درمان افسردگی و کتاب غلبه بر افسردگی، مشکل خود را درمان کنید. اما در صورتی که پس از انجام راه کارهای توصیه شده میزان افسردگی شما کاهش پیدا نکرد بهتر است از دکتر روانشناس برای حل مشکل خود کمک بگیرید.